كمال توبه به حفظ و تقويت اراده براى تداوم توبه و عمل صالح و كناره‌گيرى از محرمات الهى و مشتهيات نفسانى است . كمال توبه در گرو زهد و صدق و احساس فقر و نياز نسبت به جناب دوست سپس صبر بر پيشامدها و رضا و اخلاص و اعتماد بر حضرت يار است . وجوب توبه فقهاى بزرگ شيعه و سنى و مفسران عظيم القدر قرآن و عارفان روشن ضمير بر اساس آيات و روايات نورانى توبه از گناه را واجب دانسته و ترك و تأخير آن را حرام مىدانند . استحباب توبه به هيچ وجه معنا ندارد و ترك و يا تأخير آن باعث شدّت امراض روحى و قلبى و عملى است و زمينه سازى براى شدّت مرض معنوى از گناهان و بلكه از معاصى كبيره است . خواجه نصيرالدين طوسى در پايان كتاب پرقيمت « تجريد الاعتقاد » مىگويند « 1 » : توبه از واجبات است ؛ زيرا در بازگشت به سوى حق ، دفع ضرر عينيّت پيدا مىكند و بقاى بر ضرر از محرّمات است و نيز پشيمانى از انجام هر قبيح و ترك هر واجب براى هر انسانى لازم است ، پس بر مبناى وجوب دفع ضرر و پشيمانى از هر گناه و ترك شدن هر واجب ، توبه و بازگشت به سوى محبوب واجب است . علامهء حلّى در توضيح سخن خواجه در مقام اثبات وجوب توبه به معناى ترك هر كبيره و صغيره برآمده و اين معنا را با برهان يقينى فرموده است .

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 6 / 42 ، به نقل از تجريد الاعتقاد .